31 Mei 2004 -Een pijler van bedrog
Afgelopen dinsdag werd bevestigd dat er inderdaad een granaat met het gifgas sarin gevonden is in Bagdad. Schreven de kranten dus 'Bush had toch gelijk'? Of werd er tenminste overwegen hoeveel gifgas er gevonden zou moeten worden om het gelijk van Bush te bevestigen? Nee, de New York Times uitte een dag later wel zelfkritiek, maar in de andere richting: de krant was in de afgelopen jaren juist te goedgelovig geweest op het gebied van massavernietigingswapens, verslaggevers hadden zich laten misleiden door Irakese ballingen.
Goed, een rare samenloop van omstandigheden, dat kan gebeuren. Maar hoe reageerden de Nederlandse kranten? NRC Handelsblad mat donderdag de bekentenis van de New York Times breed uit, en voegde er parmantig aan toe dat de NRC zelf nooit geloof had gehecht aan die praatjes.
Maar de Volkskrant maakte het zaterdag nog bonter. De mediabijlage opende met een artikel van Rachida Azough onder de titel Amerika telt zijn leugens (niet online). Die beschuldiging baseert Azough op "het parlementaire onderzoeksrapport Iraq on the Record dat twee maanden geleden werd gepresenteerd." Een rapport dat ze zonder enige bedenking voor waar aanneemt. Er staat zelfs een grafiekje bij het artikel van 237 misleidende uitspraken van de regering-Bush over Irak, uitgesplitst per maand en per onderwerp. En daar staat onder "Bron: United States House of Representatives."
Hoe is het mogelijk dat zo'n vernietigend officieel rapport geen voorpaginanieuws is geweest, zelfs niet eerder genoemd is in de Nederlandse pers? Volgens Azough werd het 'overschaduwd door een basketbalkampioenschap en het schandaal rondom lifestylegoeroe Martha Stewart.' Ik heb een simpeler verklaring: het rapport was helemaal niet opgesteld namens het Huis van Afgevaardigden, maar door de medewerkers van een enkele afgevaardigde, Henry A. Waxman uit Los Angeles. Zoals iedereen kan weten die de titelpagina of de website van Iraq on the Record bekeken heeft. En Waxman is niet zomaar een gemiddelde afgevaardigde: hij behoort tot de linkervleugel van de Democratische partij. Dus als Rachida Azough een Amerikaanse journalist was geweest, dan had ze een zwartboek van een Kamerlid van GroenLinks gepresenteerd alsof het namens een meerderheid van de Tweede Kamer was geschreven.
Is dit opzettelijk bedrog, wensdenken of incompetentie? Een combinatie van wensdenken en incompetentie is altijd de meest waarschijnlijke verklaring, en in dit geval zeker. Want het is niet de eerste keer dat Rachida Azough zich vergist in een bron. Op 21 en 22 april van dit jaar citeerde ze in de Volkskrant de 11-jarige hacker 'ViPER' - die verzonnen bleek te zijn door de volwassen redactie van een website. Daar was geen slimme hack voor nodig, want de verslaggeefster van onze grootste kwaliteitskrant vond een e-mailtje voldoende identificatie. Misschien is het overdreven om een jonge journalist meteen te ontslaan na zo'n blunder, maar is zo'n slordige naieveling echt de aangewezen persoon om een maand later andere media aan te klagen wegens misleiding?
Geen wonder dat Amerika telt zijn leugens van misverstanden en halve waarheden aan elkaar hangt. Vreemd genoeg bespreekt Azough geen voorbeelden van 'leugens' uit het Waxman-rapport, maar een willekeurige verzameling verhalen die weinig met de argumenten voor Operation Iraqi Freedom te maken hebben, en waar de Amerikaanse overheid soms niet eens bij betrokken is. De collega's van Trouw valt ze aan op het artikel 'Heel Irak lijkt ondertunneld' van 9 april 2003 (betaald archief). Daar zijn geen Amerikanen aan te pas gekomen, Trouw schrijft de verhalen over Saddam's geheime gangenstelsel toe aan 'Irakezen in binnen- en buitenland.' En misschien-wel-de minst-slechte-krant-van-Nederland heeft zich helemaal niet laten misleiden: "Of de geruchten kloppen is niet na te gaan. (...) Wellicht dat Amerikaanse veroveringen de komende dagen duidelijk maken hoeveel van deze verhalen verdichting zijn, en hoeveel echt."
Aanvulling 14.25: Azough heeft geen bewijs nodig om 'de theatrale redding van krijgsgevangene Jessica Lynch' door te prikken. Er zijn inderdaad verzinsels over Lynch doorgeprikt, bijvoorbeeld de bewering van BBC-correspondent John Kampfner dat haar bevrijding een Hollywood-achtige vertoning was waarbij met losse flodders geschoten werd. En het verhaal van de Washington Post dat Lynch had gevochten als een leeuw voordat ze gevangen werd genomen. Wie prikten dat door? Woordvoerders van het Pentagon.
Maar het vreemdste is toch dat Azough echt lijkt te geloven dat de media op de hand van de Amerikaanse regering zijn. Ze beweert zelfs: "Rumsfeld moet tevreden zijn over de media." Dan heeft Rumsfeld een knappe rol gespeeld toen hij op 13 mei op bezoek in Irak geïrriteerd uitriep dat hij de kranten niet meer las. En dit is ook een pareltje: "Justin Webb, BBC-correspondent in Washington, vroeg zich in een essay af of zijn Amerikaanse collega's soms 'geen ruggengraat' hebben." Prachtig, de BBC als moreel richtsnoer. Zou Rachida wel eens gehoord hebben van Andrew Gilligan? Als ze het essay gelezen heeft wel, want daarin hemelt Webb de lasteraar op als een onafhankelijke geest die nooit tot het Pentagon toegelaten zou worden. Ook CNN-verslaggeefster Christiane Amanpour haalt ze aan als een van de helden die de waarheid verdedigen tegen een stortvloed van propaganda. Zou Rachida wel eens gehoord hebben van Eason Jordan, de CNN-directeur die jarenlang Saddam Hoesseins hielen likte om het CNN-kantoor in Bagdad open te houden? Zou ze wel eens gelezen hebben over die journalisten die hopen op een bloedbad in Irak om van het verderfelijke Bush-regime af te komen? Zou ze het normaal vinden dat Saoedische terroristen door Reuters, het ANP en de Volkskrant aangeduid worden als 'militanten'?
N.B. Het is niet verplicht om een e-mailadres in te vullen. Als u het invult, wordt het gepubliceerd.