24 Apr 2005 -Nieuwe oudste zin
Hoewel het weekend is ga ik niet over bier bloggen, maar over taal. Net als de Grieken hebben wij er cultuurgoed bijgekregen. Dacht u dat "Hebban olla vogula..." de oudste in het Nederlands geschreven zin was? Dat is een van de populairste misverstanden over onze taal. Verder zou er niets uit het Oudnederlands overgeleverd zijn. De redactie van het Oudnederlands Woordenboek weet wel beter, want die werkt aan een woordenboek met naar schatting 4000 verschillende woorden.
Maar de redactie heeft wel last van 'voorschrijdend inzicht'. Vorig jaar meldde ze dat de oudste zinnen voorkwamen in de 'Utrechtse doopbelofte' uit de achtste eeuw, dus drie eeuwen voor dat vogelnestje. In die doopbelofte lieten missionarissen uit Engeland de bekeerlingen in het bisdom Utrecht het heidense geloof afzweren:End ec forsacho allum dioboles uuercum and uuordum thunaer en deuuoden ende saxnote ende allvm them unholdum the hira genotas sint. (En ik zweer alle werken en woorden van de duivel af, Donar en Wodan en Saxnoot en alle kwaadwilligen die hun metgezellen zijn.)
Saxnoot is een andere naam voor de oude oppergod Tiw, die de beschermheer van het Germaanse recht was. Wat heeft dat met de oudste Nederlandse zin te maken? Nou, de ONW-redactie heeft bij nader inzien een nog oudere Nederlandse zin gevonden in de Lex Salica, een Frankisch wetboek uit de zesde eeuw met Oudnederlandse woordverklaringen (glossen). Daar staat ook een korte, maar volledige zin tussen:
maltho thi afrio lito (ik zeg je: ik maak je vrij, halfvrije).
Daarmee gaat onze geschreven taal dus terug tot een voorchristelijke traditie, ook al zal de Salische Wet wel door een monnik opgeschreven zijn.
Dit is natuurlijk minder romantisch dan "hebban olla vogulas nestas hagunnan hinase hic anda thu wat unbidan wi nu," dat door leraren Nederlands dankbaar werd aangegrepen om de hormonen van hun leerlingen te bespelen. Maar niet getreurd, er is meer liefdeslyriek in het Oudnederlands. Bijvoorbeeld 'de Leidse Willeram', waarvan Tanneke Schoonheim in bovengelinkt artikel op de ONW-site deze zinnen aanhaalt:
Sino, scona bistu, friundina min - sino, scona bistu; thin ougan sint duvan ougan. Scona bistu an guoden werkan, scona bistu an reynan gethankon. Thin eynualdigheyd skinet an allan thinan werkon, wanda thu ueychenes ande gelichnisses niet neruochest. (Zie, schoon ben je, mijn vriendin - zie, schoon ben je. Je ogen zijn duivenogen. Schoon ben je aan goede werken, schoon ben je aan reine gedachten. Je eenvoud blijkt uit al je werken, want je geeft niet om bedrog en huichelarij.)
heb je geen vertaling?
nico () (URL) - 17 Jul 2005 - 05:07
Van dat vogelnestje? Dat is een vertaling (uit het Latijn). Maar volgens mij betekent het: "Zijn alle vogels nesten begonnen behalve jij en ik? Waar wachten we nu op?"Edwin () - 17 Jul 2005 - 18:28
Hoe komt men eigenlijk te weten wat de oudste zin precies is?Jelle () - 21 Jan 2008 - 18:11
vind je het geen tijd om dit item bij te werken?
ik las vorige week (in nrc handelsblad, geloof ik) over een oudere oudste zin.
[Vreemd, het lukt me even niet om te reageren, dan maar zo. Welke zin bedoel je, Jonneke? Dat schrijfplankje met schuldbekentenis was in het Latijn.]
jonneke () (URL) - 27 Apr 2009 - 22:16
N.B. Het is niet verplicht om een e-mailadres in te vullen. Als u het invult, wordt het gepubliceerd.