Flandres gaat over lompe en stugge boeren uit Cuttekerque die oorlog moeten voeren in een anoniem woestijnland, blijkbaar als dienstplichtigen. De soldaten pesten hun zwarte maat, schieten een kind dood, maken meer burgerslachtoffers, bemannen een gevaarlijke buitenpost en verkrachten een plaatselijke vrouw. Ze hebben moreel noch moraal, geen fatsoenlijke training, geen kameraadschap, geen plaatselijke bondgenoten, geen provinciaal reconstructieteam, geen inlichtingen, geen contact met het thuisfront. Er is niets positiefs aan hun avontuur onder de hete zon, alleen maar doffe ellende.

De allerstugste boer die om onduidelijke redenen de hoofdpersoon is, overleeft de hel dankzij een plotwending die in een B-film een aardige martelscène had kunnen opleveren, als er niet zo'n zware nadruk op was gelegd. Waarschijnlijk dacht de regisseur dat hij daarmee een schokkend inzicht gaf in de mysteries van de vrouwelijke ziel. Onze meelopende held komt thuis en vind een soort van troost bij zijn buurmeisje, die terwijl hij op uitzending was hun kind had laten aborteren in België. De lamlul had voordat hij vertrok gezegd dat ze alleen maar maatjes waren, 'copain-copine'.

De VPRO-recensent noemt deze pacifistische propaganda "indringende beelden zonder verder aan moraliteiten of uitleg te doen". Ja, als het beeld dat je laat zien compleet eenzijdig is, hoef je er geen moralistisch praatje bij te houden. Het doet me denken aan bepaalde kranten die op hun opiniepagina zorgen voor een evenwicht tussen links en rechts, maar op de nieuwspagina's hun echte mening laten horen. Zo'n progressieve filmrecensent herkent de propaganda van Dumont natuurlijk niet als propaganda, omdat alles naadloos in zijn wereldbeeld past. Ondertussen zat ik zes jaar geleden in de bioscoop te balen, want door dergelijke recensies verwachtte ik een amorele film die de rauwe werkelijkheid zou laten zien. Het enige pluspunt van Flandres is dat de film maar 91 minuten duurt. Maar in de bioscoop voelde het als de langste drie uur van mijn leven.

• Een bedelaar krijgt een schop voor z'n hol van een arrogante miljonair en leert dat werken voor je geld meer voldoening geeft dan je hand ophouden.
• Een chagrijnige, gierige middenstander raakt z'n tabakswinkel kwijt doordat de verhuurder, een pensioenfonds voor verpleegsters, het pand laat slopen. Er komt een vestiging van een horecamultinational die salades en gezonde broodjes verkoopt en werkgelegenheid schept voor de plaatselijke hangjongeren. De gepensioneerde verpleegster die aan de overkant woont durft weer over straat, kan iedere dag voor weinig geld uit eten in een gezellig restaurant, blijft op haar tachtigste fit door goede voeding en houdt geld over voor extraatjes dankzij de winstgevende beleggingen van het pensioenfonds. En iedereen leeft nog lang en gelukkig - inclusief de ex-sigarenboer die immers meer te klagen heeft dan ooit.
• Een ongelukkige alleenstaande schooldirectrice neemt wraak op een verwaande leerlinge die inbreekt in haar woning en vindt eindelijk liefde in de armen van de voogd die de kleine pestkop in een inrichting plaatst.

Ik houd best van sentimentele films, als ze maar origineel zijn, zoals Abel, Amélie en Léon. Met Pasen zou ik liefst twee films van Deense regisseurs terugzien die te christelijk zijn voor Kerst: Breaking the Waves en Adams appels, een van de mooiste films die ik dit jaar in de bioscoop gezien heb (naast de zomerfilm Hoe ik het einde van de wereld vierde en de herfstfilm Perfume). Plus de Chinese film Dong Gong Xi Gong, die helemaal niet uit een christelijke traditie komt maar perfect laat zien wat een krachtige, provocerende houding 'je vijand liefhebben' en 'de andere wang toekeren' kan zijn. (De film gaat niet alleen over een masochistische homo, maar ook over de verhouding tussen volk en staat in China.)

En voor december 2008 hoop ik op een EO-kerstspecial met Amy Winehouse als gospelzangeres, want alleen een bekering tot een relatief gezonde verslaving kan de beste zangeres van onze tijd nog redden, vrees ik. Liever een nieuwe Bob Dylan dan een nieuwe Janis Joplin.

Aanvulling 14-6: Dit is de top-10 van Sargasso-lezers:

1. Johnny Cash - Hurt
2. Jeff Buckley - Hallelujah
3. Jimi Hendrix - All along the watchtower
4. Joe Cocker - With a little help from my friends
5. Aretha Franklin - I Say A Little Prayer
6. Chet Baker - My Funny Valentine
7. Aretha Franklin - Respect
8. Creedence Clearwater Revival - I put a spell on you
8. Nirvana - The man who sold the world
10. Nick Cave - Avalanche

En dit is mijn meest definitieve top-25, met een nieuwe nummer 1, uit Noord-Holland:

1. The Thought - Eight Miles High (The Byrds)
2. Nick Cave & The Bad Seeds - Avalanche (Leonard Cohen)
3. This Mortal Coil - Song to the Siren (Tim Buckley)
4. Alex Chilton - Alligator Man (Chance/Jimmy C. Newman)
5. Jimi Hendrix - All Along The Watchtower (Bob Dylan)
6. Don Dixon - Swallowing Pride (Otis Redding?)
7. Beatallica - I want to choke your band (The Beatles)
8. The Beastie Boys - I'm Down (The Beatles)
9. Green On Red - (Gee Ain't It Funny How) Time Slips Away (Hank Williams)
10. Rowwen Hèze - Kroenenberg (Don Santiago-Jimenez)
11. Ellen ten Damme - Sag mir wo die Blumen sind (Pete Seeger/Max Colpet, Nena)
12. Nick Cave & The Bad Seeds - The Hammer Song (Alex Harvey)
13. Beatallica - Blackened the USSR (The Beatles, Metallica)
14. Alex Chilton - Femme Fatale (Lou Reed/The Velvet Underground)
15. This Mortal Coil - Holocaust (Alex Chilton)
16. The Pogues - Dirty Old Town (Ewan McColl)
17. Nina Simone - Pirate Jenny (Bertolt Brecht/Kurt Weill)
18. Johnny Cash - The Man Who Couldn't Cry (Loudon Wainwright III)
19. Nina Simone - I Shall Be Released (Bob Dylan)
20. Jennifer Warnes - First We Take Manhattan (Leonard Cohen)
21. Claw Boys Claw - Dracula (ZZ en de Maskers)
22. Hak Hak Hak - Purple Rain (Prince)
23. Paul Anka - Smells Like Teen Spirit (Nirvana)
24. John Hiatt & Loudon Wainwright III - My Girl (The Temptations)
25. Ellen ten Damme - Rote Rosen (Hildegard Knef)

Friedrich Hölderlin, Hälfte des Lebens (mp3, 252 kB)

Tekst en vertaling volgen hieronder.

Hälfte des Lebens

Mit gelben Birnen hänget
Und voll mit wilden Rosen
Das Land in den See,
Ihr holden Schwäne,
Und trunken von Küssen
Tunkt ihr das Haupt
Ins heilignüchterne Wasser.
 
Weh mir, wo nehm ich, wenn
Es Winter ist, die Blumen, und wo
Den Sonnenschein,
Und Schatten der Erde?
Die Mauern stehn
Sprachlos und kalt, im Winde
Klirren die Fahnen.
 
Friedrich Hölderlin

Vertaling: Had je maar beter moeten opletten in de Duitse les!

Afgelopen november schreef ik over de fotograaf Amir Normandi, wiens expositie No Veil Is Required haastig werd verwijderd door Harper College, een hogeschool in een buitenwijk van Chicago, na klachten van islamitische studenten, die zich gekwetst voelden omdat hij moslimvrouwen durfde te laten zien die hun sluier optilden. Later werden zijn foto's wel tentoongesteld in een galerij en op het web. In februari plaatste de Amerikaan van Iraanse afkomst een vervolg op dezelfde website, The Iranian, ter gelegenheid van het islamitische nieuwjaar.

Nu heeft Normandi een slim idee bedacht om Harper College en Amerikaanse universiteiten in het algemeen aan te sporen enige ruggegraat te tonen: hij laat verschillende webloggers foto's uit zijn komende tentoonstelling Desire No Shackle plaatsen als voorpublicatie. Zie ook zijn eigen fotolog en linklog. N.B. Deze foto's zijn auteursrechtelijk beschermd; het is niet de bedoeling om ze zonder toestemming van de fotograaf verder te verspreiden. Bovenstaande foto, "Curtailed Wings", is een primeur voor Onregelmatigheden. Ik werk graag aan mee aan deze actie, want nu de V.S. Ayaan Hirsi Ali opnemen, mogen wij wel wat terugdoen om de uitingsvrijheid in de landen van overzee te verdedigen.

(In Nederland zijn vergelijkbare affaires geweest, die ook al eens een weblog in actie hebben gebracht. Maar ondanks de grondwettelijke vrijheid van meningsuiting blijken veel Amerikanen gemakkelijk over te gaan tot zelfcensuur, zoals de kranten die geen Deense cartoons durfden te plaatsen. Zouden ze gewend zijn aan censuur wegens de angst om tere kinderzieltjes te kwetsen met blote borsten en vloekwoorden? Het kan niet gezond zijn dat "Dat zeg je niet op tv" een bekende uitdrukking is. Misschien is niet angst voor gewelddadige moslims het belangrijkste motief, maar een neerbuigende politiek-correcte neiging om een minderheid te beschermen.)

De foto's van Normandi zijn natuurlijk braaf vergeleken met anti-christelijke kunst - wat zeg ik, ontelbare christelijke kunstwerken uit de afgelopen zes eeuwen vertonen meer bloot. Maar het ziet er niet naar uit dat hij voorzichtiger is geworden door de censuur. We krijgen geregeld van de Cohens en de Aboutalebs de waarschuwing te horen dat fundamentalistische moslims verder zullen radicaliseren als we ze niet respecteren en geen geduld met ze hebben. Dat geduld toon ik ook: ik vind elke hoofddoek een persoonlijke belediging, omdat de gedachte erachter is dat ik een vrouw met onbedekt haar zou aanranden. Toch ga ik geen bekende hoofddoekdraagsters bedreigen of vlaggen van islamitische landen in brand steken. Maar dat geduld mag wel eens wederzijds zijn: wanneer zullen al die islamieten met lange tenen beseffen dat hun protesten niet serieus worden genomen als zelfs de tekenaar van deze cartoon met de dood wordt bedreigd? Er zal nu wel weer geroepen worden dat er pornografische foto's bij zitten, maar daar heeft de fotograaf al een uitstekend antwoord op (zie de reacties bij dat bericht). Hij doet het niet af als bekrompenheid, maar wil graag die discussie aangaan, om erop te wijzen dat een echte man zich kan beheersen. Wie bovenstaande foto, "The Islamic Code", te gewelddadig vindt, zou deze oproep eens moeten lezen. Ik zie er trouwens een symbolische afrekening in.

Maar goed, met al dat moslimgedoe zou je bijna vergeten dat we het over kunstwerken hebben. Op het eerste gezicht waren deze foto's niet mijn kop thee. Ik houd wel van geposeerde portretten, maar dan liefst van het hyperrealistische soort, zoals bijvoorbeeld Marnix Goossens of Bettina Reims die maken met een technische camera. Normandi is dol op grote kleurvlakken, vooral in de primaire kleuren van de islam: groen, zwart, rood, wit. Het was een beetje misleidend dat ik in mijn vorige post het woord 'subtiel' gebruikte.

Het was ook misleidend dat ik het woord 'onderdrukking' gebruikte, want het sterkste punt van deze foto's is juist dat Normandi met veel humor prachtige sterke vrouwen portretteert. Hij laat zien hoe gesluierde vrouwen zich verzetten en dat ze niet bang hoeven te zijn om hun waardigheid te verliezen als ze hun lichaam laten zien. Het motto is: "Women's rights are human rights". De emancipatie van moslima's is de verantwoordelijkheid van zowel vrouwen als mannen en zal uiteindelijk zowel mannen als vrouwen gelukkiger maken - want wat betekent liefde als je partner geen volwaardig mens is? Als er nog kortzichtige macho's zijn die hopen te profiteren van de sharia, dan zou de voetbaloorlog hen toch aan het denken moeten zetten. (De islamitische rechtbanken die momenteel in Somalië oprukken hebben het verboden om naar het WK te kijken.) De jihadi's willen niet terug naar de jaren vijftig, maar naar de middeleeuwen.

(English translation will follow later.)

Aanvulling 11-12: Op de site van Nieuwe Revu staat een bloemlezing van acht Zapiro-cartoons.

De enige is hij trouwens niet: de Engelse kunstenares Helen Cunningham, die gelukkig gesponsord wordt door twee plakbandfabrikanten, maakt massieve beelden van plakband, en dit is echt iets wat een kind ook kan.

Bij mijn vorige bezoek aan Naarden in 2001 vond ik dat de amateurs van de Fotobond zich konden meten met de beroepsfotografen. Dat viel deze keer tegen, misschien omdat ze zich aan straatportretten gewaagd hadden. Alleen de metro-serie van Peter van Tuijl en de Katwijkse foto's van Chris Bakker vond ik een tweede blik waard.

De tentoonstelling Roadmovie.nl in de Grote Kerk gaf volgens mij een veel te braaf beeld van de Nederlandse samenleving: weinig spanningen, bijna alleen verschuivingen tussen de polen kneuterigheid en uitbundigheid. Een van de hoogtepunten was een luchtfoto van grondwerk in Assendelft door Karel Tomeï: dat leek wel een gedicht in klei. Gelukkig zorgde Govert de Roos in Het Arsenaal voor de nodige emotie met zijn serie Schreeuwen. In dit verband vond ik het typisch dat de tentoonstelling Constante dreiging over geweld tegen vrouwen alleen over verre buitenlanden ging. (Op zich wel begrijpelijk omdat deze georganiseerd was door Amnesty International en Artsen zonder Grenzen.) Hier vond ik alleen de serie van Philip Blenkinsop over Nepal interessant, omdat die geen passieve slachtoffers afbeeldde, maar vrouwen die geronseld waren door het leger of de guerilla's.

Vergeleken met 2001 is het een vooruitgang dat de meeste fotografen nu een website hebben. Zo kan ik zelfs de vernielde serie van Zsolt Horvath bekijken, die laat zien hoe mensen naakt zijn onder hun uniform. Maar ik droom er nog steeds van dat ik mijn eigen catalogus van favoriete foto's kan samenstellen. Dat heb ik ook op het enqueteformulier geschreven, dus misschien komt die droom over twee jaar uit...

(Aanvulling 30-10:) Op dinsdagavond 2-11 zendt de VPRO een van die Nederlandse John Peel Shows opnieuw uit, vanaf 22.00 uur op 3FM.

De vier [toonaangevende tentoonstellingsmakers in Europa] wijten de teloorgang van het Nederlandse kunstklimaat aan het gesloten subsidiesysteem, dat de kunstenaars van wieg tot graf uit de zorgen houdt en de musea niet uitdaagt tot een uitgesproken programma.

Nee, dat las ik niet op Meer Vrijheid maar op de voorpagina van de Volkskrant.

(Aanvulling 13.10: Natuurlijk is er wel meer mis met de beeldende kunst dan subsidieverslaving, ook in toonaangevende musea als het Tate Modern, waar weer eens een conceptueel kunstwerk per ongeluk bij het vuilnis is gezet.)