Huidige rubriek

Taal

Naar de voorpagina

Hoogtepunten

Twee handen
Pleegouders weesrijmen
Amerikaanse censuur
Rode rechters
Voorjaar
Geen politicus
Zapiro's satire
Dossier nieuwe spelling
De voetbaloorlog
Ben ik dat?
De sterrenwaan
Fotofestival
Ik stem voor!
Nieuwe oudste zin
Indikken
De 21e eeuw
Historisch referendum
Groot Dictee
Wat na Arafat?
Een diplomatieke oplossing
Bush gaat winnen
Miskende talenten
Weg met Noord-Holland!
Abu Ghraib en de media
Andere tijden?


XML Feed (RSS 1.0) 
XML: Atom Feed 

Archief

01 Jan - 31 Dec 2014
01 Jan - 31 Dec 2007
01 Jan - 31 Dec 2006
01 Jan - 31 Dec 2005
01 Jan - 31 Dec 2004

Edwin

Links

Onregelmatigheden

Ook op...

Twitter (zelf)
Twitter (citaten)
Delicious
LinkedIn
Bi-forum
Deining
Proz.com
Hyves
Last.fm
Funtrivia
Archief Quotenet

Nederlogs

Achille van den Branden
De Contrabas
Damslog
Max Dohle
Frontaal Naakt
Geen Commentaar
Geen Stijl
Ted van Lieshout
LVB
Meer Vrijheid
De Nieuwe Reporter
Panzerfaust
Retecool
Rozig
Sargasso
Science Palooza
Taaladviesdienst
Taalprof
Uitdragerij

Fotologs

Amber Beckers
Milov
Rood Petje
Thomas Schlijper
Tonie

Buitenlogs

Ann Althouse
Arts & Letters Daily
Bookslut
Dilbertblog
A Fistful of Euros
Global Voices
Healing Iraq
The Huffington Post
Instapundit
Iraq the Model
Jason Kottke
Language Log
Little Green Footballs
Megan McArdle
Samuel Pepys
Power Line
Right Wing News
Reason Hit & Run
Samizdata
TalkLeft
Waiter Rant
Michael Yon

Namen zijn raar

Bij de Olympische Winterspelen in Sotsji kregen Sjinkie Knegt en Carien Kleibeuker evenveel aandacht voor hun bijzondere naam als voor hun bronzen medaille. Toch is een bijzondere naam eigenlijk heel gewoon. In de Olympische ploeg van 43 wintersporters (inclusief twee reserves) komen meer opvallende namen voor: Yannick Greiner, de voornamen Bror, Bell, Yara en Dimi, en achternamen als Bökkerink en Van der Wart. En namen zoals Wüst, Tuitert en Sauerbreij die vertrouwd klinken doordat we eraan gewend zijn geraakt.

Huldiging Holland House, Sotsji 2014. Foto Jeroen Weghs

Onder de schaatsers zullen Friese en Saksische achternamen oververtegenwoordigd zijn, maar we zien minstens evenveel ongewone namen bij het Nederlands voetbalelftal (met meer allochtonen) of in een overzicht van de Nederlandse profwielrenners (met meer zuiderlingen). Het zal ook niet aan de topsport liggen. Er is gewoon een enorme variatie aan namen in Nederland: volgens het Meertens Instituut zijn er 300.000 familienamen in gebruik. Ze staan allemaal in de Nederlandse Familienamendatabank, waarin ik heb opgezocht hoe vaak de namen van Sotsji-gangers voorkomen, op basis van de Gemeentelijke Basisadministratie in september 2007. De liefhebbers kunnen alle cijfers nakijken in deze spreadsheet. Bijna de helft (21) van deze sporters heeft een achternaam die door minder dan 1000 mensen wordt gedragen. Naar voornamen heb ik niet gekeken, want die veranderen zo snel dat het moeilijk is een meetpunt te kiezen.

Deze variatie aan namen is belangrijk voor een schrijver die een realistische roman probeert te schrijven. Toen ik een aankondiging van een 'literaire thriller' las, viel het me op dat alle hoofdpersonen een naam hadden die ik wel eens eerder had gehoord - maar ook weer niet een naam uit de top-10 van meest voorkomende namen, zoals De Jong (de nummer 1, in Sotsji vertegenwoordigd door Antionette, Bob en Dimi de Jong, die bij mijn weten geen familie zijn). Namen van sporters die in zo'n damesroman terecht zouden kunnen komen zijn bijvoorbeeld Judith Vis, Stefan Groothuis, Koen Verweij en Yvonne Nauta. Ik kan me voorstellen dat een romanschrijver een naam voor de hoofdpersoon kiest die vertrouwd overkomt, zodat de lezer zich makkelijk kan identificeren met de hoofdpersoon. Een opvallende naam zou te veel afleiden, en een al te bekende naam ook, want daarbij zal iedereen denken aan mensen die hij kent. Maar het komt onnatuurlijk over als alle personages een doorsneenaam hebben.

Frequentie van namen van Sotsji-gangers en hoofdpersonen van literaire thrillers

Om mijn indruk te testen, heb ik de term 'literaire thriller' gegoogled en 45 namen genoteerd van personages die ik in beschrijvingen tegenkwam. Vervolgens heb ik weer de frequentie van de achternamen opgezocht in de Familienamendatabank. In de tabel hierboven worden de resultaten uitgesplitst naar orde van grootte. Bij de sporters is de categorie van 100 t/m 999 naamdragers de grootste, terwijl bij de romanpersonages de categorie van 1000-9999 naamdragers de grootste is. In de romans worden 8 namen gebruikt die helemaal niet in Nederland voorkomen, vooral neutraal klinkende namen als Bleiswijk en Zuiderland.

In thrillers zijn doorsnee-achternamen dus inderdaad oververtegenwoordigd, onder de hoofdpersonen tenminste. Of de lezers zich eraan storen weet ik niet, maar wie een realistische indruk wil maken zou rekening moeten houden met de rijke variatie aan namen die ons land rijk is. En wie niet per se een realistische indruk wil maken, kan een grappige naam als Gigengack gewoon in het telefoonboek vinden.



Mooie woorden

Vandaag bestaat de nieuwsbrief A.Word.A.Day van Anu Garg 17 jaar. Dit is een van de twee nieuwsbrieven die ik iedere ochtend iedere werkdag lees, naast het dagelijkse gedicht van de Coster-lijst. Er bestaan wel meer nieuwsbrieven met 'het woord van de dag', maar dit is de enige die me blijft boeien. Bijna iedere week komen er wel een of meer woorden voorbij die ik nog niet kende, terwijl ik toch van de Engelse taal mijn vak heb gemaakt. Als de betekenis en de etymologie van het woord niet zo bijzonder zijn, zijn er altijd nog de extra's: het weekthema, een voorbeeldcitaat en een filosofisch citaat als 'A Thought For Today'. Het bevalt me wel dat Garg in die gedachten en de wekelijkse inleiding op maandag zijn eigen opvattingen laat doorschijnen, ook al denk ik er vaak anders over (hij is blijkbaar atheïst, vegetariër en pacifist). Die meningen geven er kleur aan, terwijl hij zich over taalkwesties meestal op de vlakte houdt.

Het thema van deze week is uiteraard woorden van 17 letters; het eerste is predestinarianism. (Dat woord kende ik nog niet, maar het begrip maar al te goed.) En omdat 17 ook het aantal lettergrepen van een haiku is, is er een dichtwedstrijd aan vastgeknoopt. Voor elk van de vijf woorden van deze week is er een prijs voor de beste haiku over of met dat woord. Er verschijnt trouwens ieder weekend een mail met reacties van lezers, met een prijsje voor de leukste reactie, meestal een T-shirt (het gaat natuurlijk om de eer). Een van de vaste reageerders is open source-guru Richard Stallman. Er zijn een miljoen lezers, maar in Nederland verdient A.Word.A.Day meer bekendheid.



Woorden om te onthouden



Mens

Jurrim Praas, Sannek


Up den in Bok un 'k guutsk zon meen bigofkin,
En vuk un 't dunninsk zon meen vuur kin klaan
Azil meeverch en 'k or, nool leepsbidaân
Zon ebin skleek en ziebih, eik ebin plofkin.

En ors in wiel zon gampiljurgih mofkin
Heurk oon mee at en zork kilif, bizraân
Zaar 'k wechin zon meen work en werglih plaan:
Up den in Bok un 'k guutsk zon meen bigofkin.

En káf, va eeng'raas smofk up sams am lank
Euj azilguuld'lih riên gen olm kih sroon,
En, reik eiksnuppingih, mek ol meen brauk

En klaks en pormih bralu kih zilboon
At euje ruttin un in jurgin zrauk
Zon pissin, jool 'p nuuk rombil jaalgin zank.



Middelbare leeftijd

Als je op Gedichtendag 36 jaar wordt, hoef je niet lang na te denken over welk gedicht je gaat voorlezen (de Divina Commedia leek me iets te lang).

Friedrich Hölderlin, Hälfte des Lebens (mp3, 252 kB)

Tekst en vertaling volgen hieronder.

(Verder lezen)

Cadeautjes

Het kan niet op: een link van Onze Taal naar mijn rijmelarij, een mysterieus pakketje (wat ik liever zo laat) en als slagroom op de speculaas plaatst mijn favoriete politieke website, Meer Vrijheid, een stuk van mij: een vrijzinnige woordenlijst. De simpelste definities vind ik zelf de leukste:

Bevlogen. Gevormd naar analogie van belezen. Een bevlogen politicus heeft veel gevlogen, bijvoorbeeld naar milieuprojecten en conferenties over duurzaamheid.

Werkloosheid. Paradijselijke toestand waarin de mensheid niets meer hoeft te verbeteren aan de wereld.

Dat laatste is meer dan een grapje: als de libertariërs hun zin kregen zou er geen langdurige werkloosheid in de gebruikelijke betekenis meer bestaan. Waarom ik toch geen libertariër ben maar een klassiek liberaal, en waarom geen enkele partij in de Tweede Kamer liberaal is, ook de VVD niet, daar zou ik graag een verhandeling van tweeduizend woorden over schrijven - maar daar word ik niet voor betaald.



Pleegouders voor weesrijmen

Ter gelegenheid van Sinterklaas schrijft Jaap Bakker, samensteller van een rijmwoordenboek, in het decembernummer van Onze Taal (gisteren in de bus) over Nederlandse woorden waar niets op rijmt (artikel in PDF). Hij beweert dat de enige woorden van één lettergreep waar niets op rijmt niet herfst en twaalf, maar jongst en verkleumd zijn. Natuurlijk daagt hij de lezers uit om de ontbrekende rijmwoorden te vinden, en omdat hij dit koppel nogal saai vindt, voegt hij er de leenwoorden googelen en Al-Qaida aan toe. Die uitdaging neem ik graag aan. Wie het eerst zelf wil proberen moet niet verder lezen.

Aanvulling 4-12: 'Verkleumd' telt natuurlijk twee lettergrepen, maar het is een rijm van één lettergreep, doordat de klemtoon op de laatste ligt.

(Verder lezen)

Rem op auto's

Wat voor vergezochte verplichting heeft de politiek nou weer bedacht? Het Utrechtse Stadsblad opende deze week met een plan van het nieuwe rood-groene college van B&W:

Klik om te lezen



Dossier nieuwe spelling

In het nieuwe Groene Boekje zou alleen de paardebloem-uitzondering afgeschaft zijn. Verder zou de spelling niet serieus gewijzigd worden, er zouden alleen nieuwe woorden toegevoegd worden en foutjes hersteld. Dat was het propagandaverhaal van de Taalunie, en de Nederlandse pers lepelde het braaf op, bijvoorbeeld de Volkskrant onder de titel ‘Alle taalplooien zijn nu geëffend’. De werkelijkheid is anders: het officiële overzicht van veranderingen telt 24 pagina's (zie dit Word-document) en Ludo Permentier, de taalman van De Standaard, telde 40 nieuwe regels. Hij kan het weten, want hij werkte aan de nieuwe spelling mee als auteur van de Leidraad, de toelichting op de regels in het Groene Boekje. Dat blijkt uit het overzicht van de medewerkers dat de Taalunie heeft gepubliceerd. Daar zien we verder dat de herspelling in feite bekonkeld is door een werkgroep van zes taalkundigen - die zodra het over grammaticale kwesties of woordkeuze gaat ongetwijfeld zullen roepen dat ze niets willen voorschrijven maar alleen de taal objectief beschrijven.

(Verder lezen)

Wist u dat...

het woord 'pracht' verwant is aan het Middelierse werkwoord braigim, dat 'ik laat een scheet' betekent? Nee? Dan weet u het nu. (De tussenliggende betekenis is lawaai/feestgedruis. Bron: Van Dale Etymologisch Woordenboek.)



Integratie in BelgiŽ

Benoît komt uit de Ardennen en is Nederlands aan het leren nu hij in Brussel woont. Hij wil naar Vlaanderen, want "[d]ie geld iesj er viel bieter." Hij is de enige niet: na veertig jaar leidt de Vlaamse welvaart eindelijk tot serieuze belangstelling onder Franstaligen voor het Nederlands, bericht GPD-correspondent Hans Gertsen vanuit Brussel. (Via Taalpost.) Dat is nog geen reden om te dromen over een Groot-Nederlandse toekomst voor de Benelux. Honderd jaar geleden trokken arme Vlamingen naar Wallonië om daar in de industrie te werken. Misschien zwaait de economische slinger over honderd jaar weer de andere kant uit. Het lijkt onvoorstelbaar, maar een hoge stijging van de zeespiegel zou de Walen kunnen helpen.



Ratten verstaan Nederlands

Tenaminisutu, ze horen hetu verisukiru meto Japansu. (Via Discarded Lies - waar trouwens Charles Johnson tijdelijk gastlogt wegens een DDOS-aanval op LGF - en dat heel toepasselijk naar de site van JihadTV linkt voor dit Reuters-bericht.)



Simon Stevin

Vandaag is de laatste dag dat u kunt stemmen voor de invloedrijkste taalgebruiker, op de site webstek van Onze Taal. Ik heb Simon Stevin gekozen, de pionier van de Nederlandstalige wetenschap, aan wie we woorden als driehoek, omtrek en stelling danken. Vandaag de dag hebben we meer Stevins nodig, als we het Nederlands willen behouden als volwaardige taal, waarin we niet alleen over het weer kunnen praten, maar ook over de meteorologie. (Weerkunde, zou hij zelf zeggen.)



Dierenpoep

Meer wereldnieuws: "Emmenaar bedolven onder tonnen vloeibare mest". Het woord 'gier' moet blijkbaar vertaald worden. Is dat nu een teken van verstedelijking of gewoon taalverarming?

Aanvulling 17-9: Er schijnen ook volop hoogopgeleide jongeren te zijn die het woord schimpscheut niet kennen. Verba volant.



Ruggegraat dus

Wim Daniëls over de spelling van de tussen-n:

Als de Taalunie echt ruggengraat zou hebben, zou ze die hele regeling afschaffen.



Nog meer marketingadvies

Verkoopt u een 'gevoelig' product? Kies dan voor de verandering eens geen eufemisme als merknaam. Zo is een Amerikaanse apotheker rijk geworden met Boudreaux's Butt Paste (Boudreauxs Kontzalf, voor baby's).



Nieuw scheldwoord

Bakkenwasser betekent 'oplichter'.



Het Woord van Gord

Voor Acts of Gord zou ik een eigenlijk een nieuwe categorie moeten aanmaken, maar welke? 'Een weekend lang lachen', 'Klanten zijn idioot en dieven nog idioter', 'Waarom lees ik dit nu pas?', 'No-nonsense kerels die zich quasi-intellectueel uitdrukken' of 'Daar zou je een boek van moeten maken'. Maar Gord is vooral een geestverwant van Mixerman, de sarcastische opnametechnicus van de hopeloze band die hij 'Bitch Slap' noemde. Ook een gouwe ouwe uit het begin van deze eeuw, maar van de Mixerman Diaries is nu inderdaad een boek verschenen. Het verschil is, behalve dat Gord kortere stukjes schreef en zijn boek maar niet af krijgt, dat hij nog kinderachtiger types tegenkwam, want hij had een videospelletjeswinkel. (In Canada, zeg ik er maar vast bij, voordat u over stomme Amerikanen begint.) Geen wonder dat hij af en toe over de rooie ging en kansarme jongeren molesteerde, als we zijn verhalen moeten geloven.

Buying a console is not a hedge against inflation, it's a toy. Toys generally don't appreciate in value.
I would theorize that he did that because he is an idiot.
Video games don't make people more violent, and I'll kill anyone who disagrees.



Hoe zeg je 'creperen' in het Litouws?

Een van de redenen dat ik de afgelopen weken weinig heb gelogd is dat ik bezig was met vertaalwerk. Maar het kan erger: de Britse regering klaagt dat goedkope medicijnen voor miljoenen zieken in de Derde Wereld opgehouden worden door vertraging bij het vertalen van een Europese richtlijn in alle 20 talen van de Unie. (Via Taalpost.)



Nieuws van gister

"EU verbetert stelsel voor strafremaandags", kopt het Reformatorisch Dagblad vandaag op zijn website. Dat is een streng vloekfilter...